wapen van Graauw

HET KERKGEBOUW VAN GRAAUW IN 2016: ALARMFASE 1,5

Per 1 januari 2012 zijn 13 parochies in Oost-Zeeuws- Vlaanderen door fusie

opgegaan in de nieuwe grote parochie Maria Sterre der Zee (afgekort MSZ) te Hulst.

Reden van die verplichte fusie was het geringe kerkbezoek enerzijds en anderzijds het geringe aantal pastorale werkers en priesters. Sinds die dag bestaat de parochie Graauw niet meer, bestaat ook het kerkbestuur van Graauw niet meer.De vroegere parochie heet nu parochiekern; het vroegere kerkbestuur heet nu parochiekerncommissie (afgekort PKC) en is geen rechtspersoon meer. Dat wil zeggen dat het bestuur van MSZ in Hulst over belangrijke zaken in de parochiekern Graauw beslist en niet de plaatselijke PKC. De grote parochie MSZ is sinds 2012 eigenaar van de 13 kerkgebouwen (uitgezonderd die van Nieuw-Namen), en is dus ook verantwoordelijk voor onderhoud,  energievoorziening, verzekering en dergelijke. MSZ heeft een Gebouwencommissie ingesteld, die de 13 kerkgebouwen heeft beoordeeld: zij adviseerde vier kerkgebouwen te sluiten, dit wil zeggen te “onttrekken aan de eredienst”. MSZ en het bisdom Breda hebben dit advies overgenomen. Per 1 januari 2016 is de kerk van Graauw gesloten (samen met de kerken van Terhole, Sint-Jansteen en Stoppeldijk/Rapenburg). Het is niet ondenkbaar dat er in 2020 nog kerkgebouwen gesloten worden.

In onderstaand overzicht proberen wij enige concrete informatie over de situatie van het kerkgebouw van Graauw te geven.

De parochie Graauw dateert van 1805. Maar het huidige, neogotische kerkgebouw is van 1855-1856. Het was toen ongeveer zo groot als het kerkschip. In 1913 werden dwarsbeuk en priesterkoor bijgebouwd. Tijdens Wereldoorlog I werden het transept en het priesterkoor van muurschilderingen voorzien door Frans de Vos (1880-1936), een Belgische vluchteling. Sinds 1998 heeft de kerk van Graauw de status van Rijksmonument; sindsdien voert Monumentenwacht Zeeland jaarlijks een bouwtechnische inspectie uit. In 1994 en 1995 werd het kerkgebouw bouwtechnisch onderzocht door Bravenboer & Scheers Zuid bv, die constateerde dat de toren aan het schip trok, waardoor er constructieve versteviging nodig was. Dat is nog steeds zo. Wel is uit metingen met scheurmeters en peilbouten in de jaren 2011-2015 gebleken dat de scheuren in de zijgevels min of meer stabiel blijven. Toch blijft de staat van het kerkgebouw zorgelijk. Het grootste probleem zijn de lekkages aan dakvlak noord van het schip. Die zorgen werden in 2010 bevestigd door de Quick Scan die Brink Groep uitvoerde in opdracht van het bisdom Breda: de kosten voor volledige restauratie van de kerk in Graauw werden toen op 1,3 miljoen euro geschat, het hoogste bedrag van de dertien r.-k. kerken in Oost-Zeeuws- Vlaanderen.

Na de sluiting van het kerkgebouw in januari 2016 zoekt de Gebouwencommissie naar herbestemming. Die herbestemming moet volgens richtlijnen van het bisdom “waardig” zijn (bv. horeca mag niet, enz.): in de notariële verkoopakte wordt de waardigheid van herbestemming vastgelegd in een zgn. “kwalitatief beding” of “kettingbeding” (dat dus ook bindend is voor de eventuele volgende kopers).

Feitelijk komt herbestemming neer op verkoop. De waarde van het kerkgebouw staat op de balans voor één euro, maar er hangt een prijskaartje aan van 1,3 miljoen euro volledige restauratiekosten (of minimaal 800.000). Een aantal mensen twijfelt eraan of hiervoor een marktpartij te vinden zal zijn, maar men kan ook zoeken naar andere, niet-commerciële partijen. De vijf leden van de Gebouwencommissie van MSZ laten zich begeleiden en adviseren door het bisdom, de gemeente Hulst en een makelaar; en hebben toegezegd te handelen in overleg met de  Parochiekernen die door kerksluiting worden getroffen. Een paar maanden geleden is makelaar Kindt & Biesbroeck uit Hulst ingeschakeld om voor de vier gesloten kerken een verkoopprijs te bepalen. De makelaar kan aan de kerk in Graauw geen waarde toekennen, gezien de slechte staat en de ligging.

Voor het kerkgebouw van Graauw zou men gedurende ± drie jaar (ingaande vanaf 1 januari 2016) naar herbestemming zoeken. Dat is de eerste optie. Lukt herbestemming niet, dan is sloop de laatste (en dure) optie. Daarvoor moet het kerkgebouw eerst aan zijn status van Rijksmonument onttrokken worden. Daar bestaat een niet eenvoudig stappenplan voor, waarbij gemeente en rijk (Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed) betrokken zijn. De Gebouwencommissie van MSZ onderzoekt nu wat de voorwaarden zijn om een Rijksmonument, zoals de kerk van Graauw, te slopen.

Ook de Stichting Oude Zeeuwse Kerken (SOZK) wil zich indien mogelijk inzetten voor het behoud van de kerk in Graauw (en beheert reeds een aantal kerken in Zeeland). De SOZK heeft in mei 2016 overleg gevoerd met de Gebouwencommissie van MSZ, met PKC Graauw en met de Stichting Hulst voor Elkaar (van de Gemeente Hulst) om te bekijken hoe de Graauwse bevolking kan worden betrokken bij kerk en herbestemming. In oktober 2016 is er een vergadering geweest met SOZK, Hulst voor Elkaar, PKC en leden van de dorpsraad Graauw, om indien mogelijk een stuurgroep op te richten met maatschappelijk gerichte organisaties, investeerders of zorginstanties, die zich kunnen buigen over financiering van projecten (subsidies, sponsoring…). Mocht dat niet lukken, dan komt als laatste optie sloop in beeld. In dat geval is gedeeltelijke sloop beter dan totale sloop, zodat er nog een herinnering aan het kerkgebouw kan overblijven. Het is duidelijk dat vele inwoners tenminste de kerktoren willen laten blijven als “landmark” (met klok en uurwerk). Mocht de toren alleen blijven bestaan, kan hij op grondniveau met gewapend beton verstevigd worden. Dat is een spoor waarop later misschien kan worden ingezet. Maar eerst zal alles op alles worden gezet om een waardige herbestemming te vinden.

PKC Graauw

Geplaatst 3 november 2016.